(خلسه‏های عاشقانه)

باز هم سخن از سعدی شد، باز هم سخن از شیراز: "خوشا شیراز و وضع بی‏مثالش”.

در بهترین فصل سال، آکنده از عطر یاسمن، سرشار از شکوفه‏های نارنج، لبریز از خمارانه ی نرگس‏ها و مملو از نازهای سبز سروها و شمشادها ... .

باز هم فصل تغزّل، فصل گل، فصل “گلستان و بوستان”، فصل غزل و فصل بهارانه ی "طیّبات”.«منت‏خدای را”عزّوجلّ” ...» که اگر نبود قلم عالم آرایش، دستی به سمت هنر گشوده نمی‏شد و زبانی به شکر، باز.

اگر نبود دست هنرنَمایش، دلی از زنگار زدوده نمی‏شد و نگاهی به تماشا، عاشق.

نقّاش ازل، آن روز که شعر و نقاشی را در هم می‏آمیخت، گویی “گلستان و بوستان” را بر پرده ی تماشا آویخت. همیشه تا چشم بر صحیفه بهار می‏دوزیم، زبان به تغزّل باز می‏شود، که:

□□

“سعدیا”، مرد نکونام!

امروز تمام نگاه‏ها با تواند؛ تمام پنجره‏ها به سمت مصلای تو بازند و تمام آینه‏ها، سرشار از تو و تمام تصویرها، آکنده از تغزّل عاشقانه‏هایت گشته‏اند؛ چنگ بردار و خنیاگران آسمانی را با سماع غزل‏هایت به خلسه‏های عارفانه ببر!

آه، ای همیشه عاشق‏ترین، ای سر حلقه خیل خوبان؛ برخیز و شولای عشق بر تن، زنجیر جنون برپا و شور عارفانه “یاهو” در سر، خیل آهوانِ نظر را بر گستره سبز بهار برقصان؛ برقصان، گیسوان تنیده به تارهای شیدایی را!

برقصان، بنفشه‏های پیچیده بر غربت تنهایی را!

برقصان، سنبل‏های افسرده در حال و هوای جوانی را!

برقصان، دخترکان کوزه بر دوش چشمه‏های آسمانی را؛ آن‏گونه که باد در یال سمندها می‏رقصد، آن‏گونه که آب در ارتفاع آبشارها می‏رقصد؛ آن‏گونه که اشک، در چشم آهوانه و عشق، در سینه ی تماشا، می‏رقصد.

از سمرقند تا دمشق، از سومنات تا اُندُلس، از پاریس تا نیویورک و از شیراز تا آبی‏ترین شهر آسمان؛ تا جایی که دیگر بار، شور عاشقانه، نگاه افق‏ها را به سمت عشق بخواند:

از سلوک عارفانه، تا وصال عاشقانه، از شعله تا پروانگی، از غزل تا مثنوی و از گلستان تا بوستان؛ از الفبای تنهایی، تا قاموس فصل‏های آبی عشق ...، این کلکِ زرّین “سعدی” است که فانوس معرفت در دست، دور جهان می‏گردد و شیفتگان هنر الهی را به عشق می‏خواند.

سعدی، شرافتِ آب، نجابتِ باران، بلاغتِ ابر و صداقتِ اشک را چنان بر پرده “غزل” به تصویر می‏کشید که بهار، در “خلسه‏های عاشقانه” و پاییز، در سکر عارفانه فرو می‏رفت:

... عاقبت، بهار تماشا را به تابستان نگاه‏ها گره زد و مجموعه‏های عاشقانه‏اش ماندگارترین “الفبای تنهایی” شدند!

نامش چکامه ی عشق و یادش غزل باران، باد!

خزان در بهار     

گل‏دسته‏های آستان کبریایی قدس، شهر «مشهد» را به نیایش فرا می‏خواند و خانه، باز هم از عطر «بهار» پر شده بود؛ خانه‏ای که بوی عشق، بوی ایمان و بوی شعر، فضایش را از لهجه ی دیر آشنای «بهار»، پر کرده بود.

... باز هم «خراسان»، خطّه ی سبز غزل‏هاست؛ غزل‏های آمیخته با «بوی جوی مولیان»!

خطّه‏ای که ارتفاع قامت شعرش، رساتر از «سرو کاشمر» و عظمت آوازه آن، فراتر از گل‏های «زعفران» است.

خطّه‏ای که در پاییزان غزل‏ریز و خزان‏گاهان چکامه‏ریز، مردی از تبار چامه‏های سبز را، هم‏چون «بهار»، به گلستان «ادب» سپرد.

بیان رسایش پر از پند، و اندیشه ی گهربارش آکنده از مهربانی به خویشان بود؛ چنان که به سادگی مخاطبانش را به احسان و نکویی وا می داشت:

محمدتقی بهار ـ ملک الشعرا ـ ، مردی بود که در دست‏هایش کلک ادب، چنان آراسته به هنر بود که هنرمندی‏اش را حتی در «وکالت و وزارت»، نشان می‏داد.

آزادگی و آزادی خواهی، جان شیفته‏اش را به انقلاب «مشروطه» پیوند زده بود و زبان و قلم بی‏همانندش، سوختگانِ عشق و انقلاب را به «ستم ستیزی» فرا می‏خواند.

ذات بهاری‏اش، همیشه با «دیوهای سپید پای در بند» سر ستیز داشت و نام سترگ و بشکوهش، هنوز چون «دماوند» بر قلّه ادب و هنر می‏درخشد.

«سبک‏شناسی» نگاهش، اشراقی و تاریخ‏شناسیِ قلمش، مالامالِ منطق بود.

«نثر»ش، لهجه دیر آشنای «دری» داشت؛ و «نظمش» شکوه دیرین خراسانی:

ذات بشکوهش، جوان‏مردی و ادب ذاتی‏اش، آکنده از نجابت بود؛ آن‏گونه که مدایحش برای اولیااللّه‏، و آثار انقلابی‏اش، سرشار از ادب و معرفت نسبت به مردم بود. روح آزاده و نام فرهیخته‏اش فراموش روزگاران مباد!

***

سید علی اصغر موسوی

بهار؛ بی شعر و نقاشی

صدای زمزمه ی آب، تا گلابستان ادامه دارد، اما خزان زودرس، هاله ای از غم در نگاه چلچله ها پدید آورده است؛ چگونه بهار می تواند در نگاهِ یک "شاعر" بمیرد! و یا، یک شاعر در نگاه بهار
؟!

آخرین "نقاشی"اش، جاده ای به سمت ابدیت را نشان می دهد که در کناره هایش دیگر «شقایقی نیست» و زندگی، تنها در آن سوی آینه ها ادامه دارد!

او، تمام فصل ها را حسّ کرده بود، اما فصل بهار، آن هم در "کاشان"، که باغ هایش گُلابین و کوچه هایش آکنده از عطر "شعر"هاست، رنگ دیگری دارد! هر کس برای رفتن به به "خانه ی دوست" دسته گلی در دست و غزلی بر لب، قصد تفأل می کند و نذر خویش را به سقاخانه های "قمصر" می برد، تا از اشکِ گلاب، شمع جان را به پروانه ی وصال برساند. اما امروز بهار، ناباورانه سوگ "سهراب" را با تمام وجود حس کرد و سردترین نقاشی را خود را بر پرده ی سیاه تماشا آویخت!

□□

کفش هایم کو،

چه کسی بود صدا زد: سهراب؟

آشنا بود صدا مثل هوا با تن برگ.

مادرم در خواب است.

و منوچهر و پروانه، و شاید همه ی مردم شهر.

شب خرداد به آرامی یک مرثیه از روی سر ثانیه ها می گذرد

و نسیمی خنک از حاشیه ی سبز پتو خواب مرا می روبد.

بوی هجرت می آید:

بالش من پر آواز پر چلچله هاست.

صبح خواهد شد

و به این کاسه ی آب

آسمان هجرت خواهد کرد.

باید امشب بروم ...1

 □□

انگار مرگ، هیچ "نوشدارویی" را نمی شناسد و هیچ بهاری را بهانه ی زندگی نمی داند؛ حتی اگر زندگی "سهراب" در میان باشد!

سهراب، از شعر تا نقاشی، از سکوت تا فریاد، نیلوفر دلش را از مرداب زمانه بیرون کشید و مثل آرامشِ نگاهش، به دریا بخشید. او نگذاشت «زندگی بر لب طاقچه ی عادت» از یادش برود؛ آن گونه که از یاد بسیاری رفته بود! زندگی را سرود، نقاشی کرد؛ و مثل آب، در تمام صحنه هایش جاری اش کرد.

سهراب هیچ گاه نگاهش را نفروخت؛ نگاهی که از اشراقی خاصّ و شهودی عالی بهره می برد.

نگاهی که در بین مردم ریشه داشت و بازتاب آیینه ی آن ها بود. نگاهی که «تمام آب ها را زلال، تمام درویش ها را سیر و تمام کبوترها را سیراب» می خواست!

سهراب، ایمانش را از سپیدارها، تقوایش را از پرندگان و صداقتش را از آب ها، آموخته بود؛ با تبسمِ شبنم ها وضو می گرفت و با قد قامت گل ها، نماز می خواند!

□□

من مسلمانم.

قبله ام یک گل سرخ.

جانمازم چشمه، مهرم نور.

دشت سجاده ی من.

من وضو با تپش پنجره ها می گیرم.

در نمازم جریان دارد ماه، جریان دارد طیف.

سنگ از پشت نمازم پیداست:

همه ذرات نمازم متبلور شده است.

من نمازم را وقتی می خوانم

که اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته ی سرو.

من نمازم را، پی "تکبیرة الاحرام" علف می خوانم،

پی "قد قامت" موج.

کعبه ام بر لب آب،

کعبه ام زیر اقاقی هاست.

کعبه ام مثل نسیم، می رود باغ به باغ، می رود شهر به شهر.2

□□

امروز، سهراب اهل کاشان نیست که در آن سوی نقاشی هایش گم شده باشد! فراتر از مرزهای خط کشی شده ی اندیشه و فراتر از نگاه بسته ی زمان، این شعرهای اهورایی اوست که زمزمه می شود.

با مرثیه ای سبز، «به سراغ چینیِ نازک تنهایی»اش می رویم، یادش در لحظه های سبز نیایش ستوده باد.

سید علی اصغر موسوی

1 هشت کتاب، سهراب سپهری، ص 390

2 هشت کتاب، سهراب سپهری، ص 272

3 گلستان سعدی

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------******************************************************************************************************************